euromixbug.org - Euroregion Bug

Polesie to kraj bagien i rozlewisk, kraj lasów, głównie borów sosnowych oraz kraj błot. Specyficzne warunki naturalne spowodowały, że przez całe wieki Polesie było samowystarczalną bagienną wyspą, o bardzo ograniczonych kontaktach ze światem zewnętrznym. Część wiosek dostępna była jedynie zimą, kiedy zamarzały bagna. Wyjątkowa izolacja zewnętrzna potęgowała charakterystyczną dla społeczności ludowych izolację wewnętrzną - zamknięcie w obrębie własnej grupy i własnego miejsca zamieszkania. Polesie, jakby zapomniane, żyło własnym życiem, którego rytm był silnie uzależniony od rytmu przyrody.

• Polesie zamieszkiwały plemiona Dregowiczów, Drewlan i Wołynian; w X wieku weszło ono w skład Rusi Kijowskiej; w 988 r. Włodzimierz Wielki wprowadził chrześcijaństwo, które powoli przenikało do poddanych ludów. Przez pierwsze wieki współistniało ono z tradycyjnymi kultami słowiańskimi, czczono Peruna (władca nieba i piorunów) oraz Welesa (opiekun bydła, bóg zaświatów)

• w 1341 r. Polesie (Księstwo turowsko - pińskie) zostało podporządkowane panowaniu księcia Giedymina i włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Nowi władcy prowadzili politykę tolerancji wobec kultury, tradycji i obyczajów podbitych ludów, a zarazem ulegali szybkiej rutenizacji.

• gdy władzę w Wielkim Księstwie objął Władysław Jagiełło doprowadził on do unii z Koroną Polską w 1386 roku, a rok później do przyjęcia chrześcijaństwa obrządku łacińskiego, co miało istotny wpływ na rozwój stosunków społecznych i gospodarczych ziem Polesia oraz rozwój nowego prawodastwa. Ludność poleska od wieków była prawosławna, ale od tej pory wyznawcy katoliccy znaleźli się w pozycji uprzywilejowanej, bowiem zyskiwali więcej praw i nadań ziemskich. Jagiełło i Witold odbierali nadania członkom własnej dynastii i wprowadzali zcentralizowaną administrację. Na słabo zaludnionych ziemiach ruskich nadania otrzymywały katolickie rody litewskie oraz lojalne prawosławne rody ruskie. Następował rozwój wielkiej własności ziemskiej Radziwiłłów, Potockich, Czartoryskich, Chodkiewiczów, Sapiehów, Ostrogskich. Dopiero przywileje z 1434 i 1564 r. zrównały bojarów prawosławnych z katolickimi w prawach gospodarczych i politycznych.

• w XVI i pierwszej połowie XVII w. Polesie rozwijało się pomyślnie dzięki licznym reformom królowej Bony Sforzy. W 1523 r. po rewizji królewszczyzn otrzymała ona tutaj posiadłości, m.in. księstwo pińskie i kobryńskie z Prużanami. Królowa pozwoliła na szereg reform: spis ludności, tzw. pomiarę włóczną (pomiar gruntów wg. ustalonej jednostki włóki - 21,3 lub 23,5 ha), komasację gruntów, które następnie nadawano poddanym. Za jej panowania zaczęły powstawać wsie ulicówki, daniny zamieniono na czynsz, wprowadzono trójpolowy system upraw, trójstopniową klasyfikację ziem, a wysokość czynszu ustalono w zależności od klasy gleby. Ponadto za jej panowania rozbudowywano miasta i lokowano nowe, budowano drogi, mosty, powstał kanał łączący Pińsk i Stetyczew. Królowa sprowadzała do miast rzemieślników nawet z Włoch i Holandii.

• Polesie w dobie unii polsko - litewskiej: w wyniku reformy administracyjnej króla Zygmunta Augusta Polesie znalazło się w granicach 5 województw, z czego województwa północne (brzeskie, nowogrodzkie i mińskie) pozostały przy Wielkim Księstwie Litewskim, a województwa południowe (wołyńskie i kijowskie) przy Koronie Polskiej.

• w 1596 r. na synodzie w Brześciu podpisano unię obrządku zachodniego i wschodniego. Polesie od zawsze było zróżnicowane wyznaniowo. Większość stanowili prawosławni, ale kościół katolicki wspierała zamożna i wpływowa szlachta i rody możnowładców.

Na podstawie "Polesie. Fotografie z lat dwudziestych i trzydziestych", Grażyna Ruszczyk przy współpracy Anny Engelking. Warszawa 1997